Consolidatie 2024

Korte geschiedenis van het kasteel van Asten De kasteelruïne van Asten is een belangrijk rijksmonument dat deel uitmaakt van de Historische Buitenplaats Asten. Deze historische buitenplaats omvat naast het kasteel (thans kasteelruïne) ook het landgoed met groene ruimte en de voorburcht. De dubbele omgrachting die het terrein omsluit, vormt een uniek en waardevol onderdeel van dit culturele erfgoed.

Asten werd in 1362 een zelfstandige heerlijkheid met hoge rechtsmacht en bleef dit tot de Bataafse omwenteling. De rechtsmacht ter plaatse was in handen van de heer of vrouwe van Asten, die vaak zelf resideerde in het kasteel. Na de afschaffing van het feodale stelsel werd het kasteel eigendom van diverse eigenaren. Het Huis van Asten (kasteel met bijbehorende goederen en rechten) is door de eeuwen heen het centrum geweest van de wereldlijke macht aldaar. Het kasteel van Asten, gelegen in Heusden aan de Aa, dateert vrijwel zeker van begin 1400.

Door de jaren heen is het kasteel regelmatig in verval geraakt en weer herbouwd. Het kasteel, dat in de jaren dertig van de vorige eeuw door baron Van Hövell tot Westerflier deels was herbouwd, werd door soldaten van het Duitse leger in brand geschoten en verkreeg sindsdien zijn kenmerkende ruïneuze uiterlijk. De stenen muren zijn blijven staan, maar er zijn bijvoorbeeld geen daken die bescherming kunnen bieden tegen weersinvloeden, waardoor de muren blootgesteld zijn aan regen, wind, sneeuw en vorst.

In 1984 is door de toenmalige barones douairière van Hövell tot Westerflier het kasteel overgedragen aan de Stichting Behoud Kasteelerfgoed Asten (SBKA).

Noodzaak van de instandhouding kasteelruïne

De bestaande ruïne raakt steeds meer in verval. Naast de veiligheid in de ruïne is ook een veilige toegang belangrijk. De keukenbrug is erg verouderd en daarmee aan vervanging toe. Het proces van aftakeling moet een halt worden toegeroepen. Consolidatie van de kasteelruïne is dringend nodig. De huidige problemen overstijgen het niveau van reguliere instandhouding en vereisen een grootschaligere aanpak.

Uit inspecties door de Monumentenwacht Noord-Brabant blijkt dat er een aantal kritieke problemen aangepakt moet worden om verder verval te voorkomen en de ruïne te stabiliseren. Deze problemen zijn onder andere:

• Lage waterstand in de gracht, waardoor de fundering instabiel wordt
• Bomen en klimop die tegen de ruïne staan en schade veroorzaken
• Cementhoudend voegwerk dat de vochthuishouding verstoort
• Kapotte stenen en uitgespoeld voegwerk die structurele zwakte veroorzaken
• Ernstige scheurvorming in de muren, vooral in de torengevels
• Zwamaantasting en mechanische schade aan de bruggen over de binnengracht

Er is een projectplan opgesteld dat voorziet in een reeks maatregelen om deze problemen aan te pakken. Het bestuur van SBKA streeft naar het verhogen van de waterstand in de grachten, het kappen en snoeien van bomen waar dat nodig is, het verwijderen van klimop, het vervangen van het cementhoudend voegwerk door kalkhoudende mortel, en het herstellen van kapotte stenen en voegwerk. Bovendien zal de constructie van de brug en de torenmuren worden gestabiliseerd en beschermd om verdere schade tegen te gaan.

Doel en uitvoering projectplan consolidatie

Het uiteindelijke doel van het instandhoudingsplan is de kasteelruïne van Asten voor toekomstige generaties te behouden en de historische waarde van dit erfgoed te beschermen, mede door aandacht voor de historie middels educatieve activiteiten. Het behoud van de structurele integriteit van de ruïne is essentieel. Wij willen hiermee niet alleen bijdragen aan het behoud van het culturele erfgoed, maar ook de aantrekkelijkheid van het gebied voor bezoekers en toeristen vergroten.

Gezien de complexiteit en omvang van de werkzaamheden zal de uitvoering van het project gefaseerd plaatsvinden, waarbij vervolgonderzoeken zoals bouwhistorisch onderzoek, archiefonderzoek en constructieonderzoek zullen worden uitgevoerd. De samenwerking met diverse partijen, waaronder het waterschap, de gemeente Asten, de provincie Noord-Brabant, de agrarische sector en boomdeskundigen, is essentieel voor het succes van het project.

Op 13 juni 2025 vond een voorlichtingsbijeenkomst plaats met diverse leden van het gemeentebestuur. Deze bijeenkomst was naast een uiteenzetting over de consolidatiemaatregelen vooral bedoeld om een appel te doen op een gedeelde verantwoordelijkheid van de lokale overheid voor dit voor Asten uitermate belangrijk cultureel erfgoed. Duidelijk werd tijdens deze bijeenkomst uiteengezet dat het niet alleen om ‘stenen’ gaat, maar ook om het ‘verhaal’ behorende bij de heerlijkheid Asten, waarvan het kasteel eeuwenlang het bestuurlijk centrum was. Veel over de historie van Asten is bewaard gebleven in het heerlijkheidsarchief (voormalig kasteelarchief) dat als een huisarchief onafscheidelijk verbonden is aan het kasteel.

Geldmiddelen

De Stichting Behoud Kasteelerfgoed Asten heeft van de provincie Noord-Brabant op basis van de subsidieregeling Cultuur Erfgoed 2016 recent een subsidietoekenning van € 400.000,00 ontvangen. Hoewel deze subsidie een welkome boost is, kan die subsidie slechts worden aangewend onder voorwaarde van 30% medefinanciering. Omdat de stichting SBKA geen substantiële eigen middelen heeft om dit te financieren, is ondersteuning nodig van derden.

Het toegekende provinciale subsidie is een unieke (wellicht eenmalige) kans om consolidatie te bewerkstelligen. Het mag niet zo zijn dat deze mogelijkheid wordt gefrustreerd door gebrek aan geldmiddelen. Om dit belangrijke plan te realiseren zijn inmiddels bij enkele bekende fondsen c.q. instituten financiële ondersteuning aangevraagd. Het stichtingsbestuur hoopt dat met de steun van de provincie Noord-Brabant, het Cultuurfonds en andere fondsen en donateurs de beoogde instandhouding van de kasteelruïne Asten gerealiseerd kan worden.