25 oktober 2024 in 't Kwartier te Asten

Afrikaanse magie en een Astense heks

ASTEN - In de jaarlijkse Anna Ceelen-lezing in Asten worden dit keer twee aspecten van ‘hekserij’ belicht die hier nog niet eerder aandacht kregen. Voor de pauze gaat het over de actuele praktijken van zowel witte als zwarte magie in Zuid-Afrika, in het tweede deel vertelt een hedendaagse heks uit Asten over wie ze is, wat ze doet en hoe ze ertoe gekomen is. De lezing is op vrijdag 25 oktober in gemeenschapshuis ’t Kwartier aan de Kerkstraat.

De belangstelling van het bij de kasteelruïne gesitueerde Anna Ceelen Huis, organisator van de lezing, gaat uit naar het fenomeen hekserij in zijn algemeenheid, en in het bijzonder naar de gebeurtenissen die zich eind zestiende eeuw afspeelden in Peelland. In het jaar 1595 kwamen 23 van kwaadaardige toverij beschuldigde vrouwen op de brandstapel. Daarnaast stierven er twee in hun cel. Een daarvan, het laatste slachtoffer van de Peellandse heksenjacht, was Anna Ceelen.

Het drama in Peelland was het gevolg van sociale onrust, van escalerende burenruzies in moeilijke tijden, gecombineerd met een krachtig geloof in de realiteit van toverij. Maar als verklaring voor de vele uitbarstingen van geweld tegen voornamelijk vrouwen in het Europa van de zestiende en zeventiende eeuw doen verschillende andere theorieën de ronde. De begrippen ‘heks’ en ‘hekserij’ worden eveneens op diverse manieren ingevuld. Het Anna Ceelen Huis wil daar ook in de lezingen recht aan doen.

De magie in Zuid-Afrika wordt belicht door Afrika-kenner Peter van den Akker (1946), die deels in het land woonachtig is. In 1993 werd hij door de Wereldomroep in Johannesburg gedetacheerd bij het Applied Broadcasting Centre. In 1995 stapte hij over naar het Centre for Democratic Communication, dat zich toelegde op de ontwikkeling van lokale radio- en televisie-initiatieven in het land. Daarnaast werkte hij als freelance journalist voor diverse Nederlandse media.

Traditionele genezers

De voormalige journalist gaat vertellen over de sangoma’s, hoog aangeschreven traditionele genezers, en over de tegenhangers daarvan, de gevreesde witchdokters. De sangoma, man of vrouw, wordt gezien als iemand die de gave heeft om zich te verstaan met de voorouders en die kennis van zaken heeft over kruiden en drankjes ter verlichting en genezing van lichamelijke klachten.

In de Nederlandse context kan het worden opgevat als een paranormaal genezer voor een breed scala van aandoeningen. Ook de ‘heksendokter’ beschikt in deze cultuur over bovennatuurlijke krachten, maar die is er op uit om mensen kwaad te berokkenen. Wordt zo’n tovenaar of tovenares ontmaskerd, dan staat die een afschuwelijke dood te wachten. Vooral oudere, alleenstaande vrouwen worden bij plotseling uitbrekende heksenhysterie als daders aangewezen en ter dood gebracht.

Na de pauze is het de beurt aan de Astense Miranda Faro, die zichzelf als heks presenteert. Miranda woont in toepasselijke sfeer in de meer dan driehonderd jaar oude voormalige pastorie en domineeswoning aan de Lindestraat. Bij haar zat de heksennatuur zo’n beetje ‘in de familie’.

Kruidenheks

Toen ze van een nichtje leerde omgaan met de pendel - een klein gewicht aan een draad, dat gebruikt wordt om vragen beantwoord te krijgen - voelde ze dat ze in deze richting verder moest gaan. Ze ging naar Friesland, waar ze bij de heks van Appelscha de heksenopleiding volgde en in 2009 werd ingewijd.

Daarna rondde ze een studie tot herborist af en besloot ze haar kennis van geneeskrachtige kruiden te combineren met de heksenkennis die ze in Friesland opdeed. Sindsdien kunnen cursisten bij haar een opleiding volgen tot kruidenheks. Wat de magie betreft benadrukt ze dat daar niets engs aan is, haar hekserij is puur positief, gericht op het goede.

De lezing begint om 20.00 uur, de toegang kost bedraagt 7,50 euro.

8 september 2023 in 't Kwartier te Asten

Over de rol van de kerk bij heksenvervolgingen

ASTEN - Waren de gruwelijke heksenvervolgingen de schuld van de katholieke kerk of juist niet? Die vraag staat centraal in de Anna Ceelen-lezing van dit jaar. De lezing wordt op vrijdag 8 september om 20.00 uur gehouden in gemeenschapshuis 't Kwartier aan de Kerkstraat 10 in Asten.

In 1595 werd de Peel opgeschikt door een golf van heksenvervolgingen. De theologen en historici Marcel Gielis en Charles Caspers gaan in hun lezingen in op de rol van de kerk. De toegangsprijs bedraagt 7,50 euro, inclusief een kopje koffie of thee.

11 september 2015 in Museum Klok en Peel

De biografie over Jan Wier (1515-1588)

Het twee jaar geleden bij het Astense kasteel geopende Anna Ceelen Huis treedt in september naar buiten met de eerste Anna Ceelen-lezing en een bezoek aan de tentoonstelling over hekserij die momenteel wordt gehouden in het Duitse Moers. Beide activiteiten kunnen door alle belangstellenden worden bijgewoond.

De eerste Anna Ceelen-lezing wordt op vrijdag 11 september gegeven door Vera Hoorens, hoogleraar sociale psychologie aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hoorens publiceerde een biografie over Jan Wier (1515-1588), de arts die gezien wordt als eerste grote criticus van de heksenvervolging.

De lezing vindt plaats in Museum Klok & Peel aan de Ostaderstraat in Asten en begint om 20.00 uur. De toegangsprijs voor de lezing is € 5, inclusief koffie/thee bij aankomst.

De dag na de lezing, zaterdag 12 september, is er voor geïnteresseerden in dit onderwerp gelegenheid de hekserijtentoonstelling te bezoeken in het Grafschafter Museum in het Duitse Moers. Wie gebruik wil maken van deze gelegenheid om door uitleg van deskundigen zicht te krijgen op de achtergronden van de heksenvervolging, wordt verzocht zich vooraf voor lezing en/of rondleiding aan te melden via e-mail sbka@outlook.com.

In verband met Nationale Monumentendag zijn op zondag 13 september van 12.00 tot 17.00 uur de kasteelruïne van Asten en het Anna Ceelen Huis geopend voor het publiek. Traditiegetrouw zal het Sint Jorisgilde om 14.00 uur de Monumentendag feestelijk opluisteren met een vendelgroet bij de ruïne. Dit is dan tevens de officiële afsluiting van het 555-jarig jubileumjaar van het gilde.